Waar en hoeveel · 1

Hard water in België

België heeft overwegend gemiddeld hard tot hard leidingwater, maar binnen het land lopen de waarden sterk uiteen: van zeer zacht water rond 6 °fH in Noord-Limburg tot ruim 45 °fH in de Vlaamse Ardennen. Die verschillen volgen grotendeels de geologie van de winningsgebieden, en ze kunnen zelfs binnen één gemeente optreden.

Waar de cijfers vandaan komen

Elk Vlaams drinkwaterbedrijf meet de samenstelling van zijn water op vaste punten in het net: aan de productiecentra, in reservoirs, in watertorens en aan de kraan. De Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) verzamelt die gegevens en publiceert per leveringsgebied de mediane en de maximale waarde van elke parameter. De cijfers op deze pagina zijn de mediane hardheid over het meetjaar 2024, zoals gerapporteerd door de VMM. De mediaan is de waarde waarboven en waaronder elk de helft van de metingen ligt; ze geeft een goed beeld van wat er "gewoonlijk" uit de kraan komt.

Een mediaan per gemeente vat noodzakelijk een complexere werkelijkheid samen. Wie in een gemeente woont die door twee waterbedrijven of meerdere productiecentra wordt bediend, kan water krijgen dat merkbaar harder of zachter is dan de gemeentelijke waarde. Voor een exacte waarde aan uw adres raadpleegt u best de opzoeking van uw eigen drinkwaterbedrijf. Hoe de verschillende eenheden zich verhouden, leest u op de pagina Waterhardheid en meeteenheden.

Vlaanderen in één oogopslag

Het gemiddelde van de mediane waarden van alle Vlaamse gemeenten bedraagt ongeveer 23 °fH, of 13 °dH. Dat valt in de klasse gemiddeld hard. Per provincie zijn er echter duidelijke verschillen. Vlaams-Brabant, Oost-Vlaanderen en West-Vlaanderen liggen gemiddeld rond 26 tot 27 °fH, de provincie Antwerpen en Limburg rond 17 °fH.

Achter die gemiddelden zit een grote spreiding. In Limburg liggen de zachtste én enkele van de hardste waters van Vlaanderen dicht bij elkaar: de Kempense gemeenten ten noorden van de lijn Lommel–Bree halen waarden tussen 6 en 10 °fH, terwijl gemeenten in Haspengouw zoals Borgloon, Wellen en Kortessem boven 34 °fH uitkomen. In Oost-Vlaanderen springt het zuiden eruit: de Vlaamse Ardennen rond Oudenaarde, Ronse en Zottegem hebben met 40 tot 45 °fH het hardste water van het Vlaamse Gewest, terwijl de Dendervallei en de omgeving van Aalst rond 17 °fH liggen.

West-Vlaanderen

West-Vlaanderen wordt grotendeels bediend door De Watergroep en Farys, met Aquaduin aan de Westkust en AGSO in Knokke-Heist. De kustgemeenten hebben relatief milder water, rond 17 tot 21 °fH, deels dankzij duinwater en menging. Landinwaarts stijgt de hardheid naar 23 tot 28 °fH in de Brugse ommeland, het Houtland en de streek rond Kortrijk. De hardste waarden van de provincie vindt men in het zuidwesten, in de Heuvelstreek en in Zonnebeke, Moorslede en Wervik, waar de waarden tussen 36 en 40 °fH liggen. Brugge zelf zit met ongeveer 30 °fH net op de grens tussen gemiddeld hard en hard.

Mediane hardheid 2024 per gemeente (VMM). Een selectie; °dH omgerekend met factor 0,56. Provinciaal gemiddelde over 64 gemeenten: 26,1 °fH.

Oost-Vlaanderen

In Oost-Vlaanderen zijn Farys en De Watergroep de belangrijkste leveranciers. De provincie toont een duidelijke tweedeling. Het Waasland, het Meetjesland en de Dender- en Scheldevallei hebben overwegend gemiddeld hard water rond 16 tot 25 °fH. Gent ligt met ongeveer 30 °fH op de grens met hard. In de Vlaamse Ardennen, waar water uit diepere en kalkrijkere lagen wordt gewonnen, stijgt de hardheid tot rond 40 °fH, met Ronse als hoogste Vlaamse waarde in 2024.

Mediane hardheid 2024 per gemeente (VMM). Een selectie; °dH omgerekend met factor 0,56. Provinciaal gemiddelde over 60 gemeenten: 26,4 °fH.

Antwerpen

De provincie Antwerpen heeft relatief gelijkmatig, gemiddeld hard water. Het Antwerpse stadsgebied wordt door water-link bediend, met water dat grotendeels uit oppervlaktewater wordt gezuiverd en rond 17 °fH ligt. Pidpa levert in de rest van de provincie water dat meestal tussen 16 en 24 °fH ligt. De zuidelijke Kempen vormen een uitzondering: in Balen en Meerhout wordt zeer zacht water geleverd, rond 6 tot 7 °fH, en ook Mol, Geel en Laakdal liggen in de klasse zacht.

Mediane hardheid 2024 per gemeente (VMM). Een selectie; °dH omgerekend met factor 0,56. Provinciaal gemiddelde over 69 gemeenten: 17,7 °fH.

Limburg

Limburg, volledig bediend door De Watergroep, is de provincie met de grootste contrasten. In het noorden wordt grondwater gewonnen uit kalkarme zand- en grindlagen, wat zacht tot zeer zacht water oplevert. Gemeenten als Hamont-Achel, Pelt, Lommel, Peer en Bocholt behoren tot de zachtste van Vlaanderen. Naar het zuiden toe, richting Haspengouw met zijn krijt- en leemondergrond, stijgt de hardheid sterk. Hasselt ligt rond 21 °fH, Sint-Truiden en Tongeren rond 27 tot 28 °fH en Borgloon rond 37 °fH. Voeren, aan de andere kant van de Maas, heeft dan weer zacht water.

Mediane hardheid 2024 per gemeente (VMM). Een selectie; °dH omgerekend met factor 0,56. Provinciaal gemiddelde over 42 gemeenten: 16,9 °fH.

Vlaams-Brabant

Vlaams-Brabant heeft gemiddeld het hardste water van de Vlaamse provincies. De Watergroep is hier de belangrijkste leverancier, met Farys in delen van de Rand rond Brussel. Het Pajottenland, de zone ten zuiden en oosten van Brussel en de streek rond Tienen en Landen hebben hard water van 35 tot 45 °fH. Het noordoosten, rond Diest, Aarschot en het Hageland, heeft gemiddeld hard tot zacht water. Leuven ligt rond 25 °fH.

Mediane hardheid 2024 per gemeente (VMM). Een selectie; °dH omgerekend met factor 0,56. Provinciaal gemiddelde over 65 gemeenten: 27,2 °fH.

Brussel

In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest levert Vivaqua het drinkwater. Volgens Vivaqua is het grootste deel daarvan afkomstig van grondwaterwinningen, aangevuld met gezuiverd Maaswater uit Tailfer, en is het water afhankelijk van de gemeente matig hard tot hard. Het water komt in Brussel toe in verschillende reservoirs, die elk gevoed worden door een eigen mengeling van winningen. Daardoor kan de hardheid per wijk en zelfs per straat verschillen; reservoirs met een groter aandeel Maaswater leveren zachter water. Vivaqua publiceert geen tabel per gemeente, maar biedt een opzoeking per adres aan. Als indicatie: in de praktijk liggen de waarden in Brussel meestal ergens tussen ongeveer 20 en 40 °fH.

Vivaqua raadt aan om water bij ontharding niet onder 10 °fH te brengen, in lijn met de Brusselse regelgeving, en om een ontharder enkel te overwegen wanneer de hardheid boven 30 °fH ligt, bij voorkeur alleen op het warmwatercircuit.

Wallonië

In Wallonië zorgen de SWDE en een aantal andere distributeurs, zoals CILE in de streek van Luik en inBW in Waals-Brabant, voor de waterlevering. Volgens een wetenschappelijk dossier van Aquawal, de koepel van de Waalse watersector, is ongeveer twee derde van het in Wallonië verdeelde water hard, en ligt de hardheid vaak boven 30 °fH. De geologie maakt ook hier het verschil. De krijtplateaus van Haspengouw en Waals-Brabant, de kalksteenbanden van de Condroz en grote delen van Henegouwen leveren hard tot zeer hard water. De Ardennen, met hun schiefer, kwartsiet en zandsteen, geven van nature zacht water; de streek rond Verviers en de Hoge Venen behoren tot de zachtste van het land.

De Waalse Waterwet bepaalt dat drinkwater na kunstmatige ontharding een hardheid van minstens 15 °fH moet behouden. Die ondergrens heeft te maken met de corrosiviteit van te zacht water ten opzichte van leidingen.

Waar is het water zacht, hard of zeer hard?

Samengevat volgt de Belgische waterhardheid een herkenbaar geologisch patroon. Zacht tot zeer zacht water vindt men vooral in Noord-Limburg en de Kempen, waar water uit kalkarme zanden wordt gewonnen, en in de Ardennen. Gemiddeld hard water is de norm in het grootste deel van Vlaanderen: de provincie Antwerpen, de kust, grote delen van West- en Oost-Vlaanderen en het noorden van Vlaams-Brabant. Hard water komt voor in het zuiden van West-Vlaanderen, rond Gent en Brugge, in het zuiden en oosten van Vlaams-Brabant, in Haspengouw, in een groot deel van Brussel en in veel van Wallonië. Zeer hard water, boven 45 °fH, is in Vlaanderen zeldzaam en beperkt zich in de VMM-cijfers van 2024 tot Ronse, met waarden in de buurt van die grens in delen van de Vlaamse Ardennen en het Pajottenland.

Centrale ontharding door drinkwaterbedrijven

Sommige drinkwaterbedrijven ontharden een deel van hun water voordat het het net in gaat. In Vlaanderen gebeurt dat in een aantal productiecentra van onder meer De Watergroep, waardoor de hardheid in die leveringsgebieden lager ligt dan het ruwe grondwater zou laten vermoeden. In zo'n geval kan de hardheid in een gemeente in één keer dalen wanneer een installatie in gebruik wordt genomen. Het omgekeerde kan ook: tijdens droogte kan een bedrijf meer water uit een andere bron moeten bijmengen. Ook om die reden is het verstandig de actuele waarde bij het eigen waterbedrijf na te gaan.